على زمانى قمشه اى
346
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
دانستهاند . رزنتال ضمن بررسى رسالهاى مجهول المؤلف به نام العمل بالكرة ( دربارهء اسطرلاب كروى ) ، بر آن است كه مؤلف فاضل اين رساله - كه آلت شاملهء خجندى را تكميل و عمر خيام نيز كار او را تأييد كرده - كسى جز بديع اسطرلابى نيست . امّا ادلهء ديگر رزنتال براى انتساب اين رساله به او چندان پذيرفتنى بهنظر نمىرسد ؛ هرچند از آنجا كه انجام دادن اين كار ، تنها از منجمى چيرهدست ساخته است . در صورت پذيرش درستى نظر رزنتال ، بايد گفت كه ستايشهاى مورخان دورهء اسلامى چندان نابجا نبوده است . آثار 1 . المعرب المحمودى يا زيج محمودى ، كه به نام محمود سلجوقى نوشته شده است . شايد اين زيج ثمرهء ارصاد ناتمامى بود كه در 524 ق به سرپرستى بديع در بغداد آغاز شده بود . الگود بر آن است كه بديع اين اثر را هنگامى كه در دربار سلطان محمود در اصفهان بسرمىبرده ، به وى تقديم كرده است . امروزه از اين زيج نشانهاى در دست نيست . 2 . ساخت ابزارى نجومى براساس زيج الصفائح ابو جعفر خازن ، كينگ به تفصيل دربارهء اين ابزار سخن گفته است . اين وسيله در دههء 1920 م در مونيخ نگهدارى مىشد ، امّا ازآنپس اثرى از آن يافت نشده ، و تمامى آگاهىها دربارهء اين ابزار نجومى ، براساس 3 عكسى است كه از دو طرف آن گرفته شده است . تاريخ ساخت اين ابزار كه شباهت بسيارى به اسطرلاب شمالى دارد ، 513 و 514 ق است . امّا يك ديوارهء عمودى دور اين ابزار و نيز ثبت اعدادى براى تسريع دريافتن طول و عرض سيارهاى روى يكى از صفحات ، آن را از اسطرلاب شمالى متمايز مىسازد . پارامترهاى اين صفحه براى عرض جغرافيايى 33 و در نتيجه احتمالا براى شهر بغداد محاسبه شده است . از عبارات